"महाभारत" हे दोन प्रमुख प्राचीन भारतीय महाकाव्यांपैकी एक आहे, दुसरे "रामायण" आहे. हे एक व्यापक आणि गुंतागुंतीचे संस्कृत महाकाव्य आहे जे हिंदू पौराणिक कथा आणि साहित्यात एक प्रमुख स्थान आहे. महाभारत हे पारंपारिकपणे व्यास ऋषींना श्रेय दिले जाते आणि ते 8व्या आणि चौथ्या शतकादरम्यान रचले गेले असे मानले जाते, जरी विद्वानांमध्ये त्याच्या अचूक डेटिंगबद्दल वाद आहे.
महाभारतात भरत राजघराण्याची कथा सांगितली आहे, एक राजघराणे कुरुक्षेत्र युद्ध म्हणून ओळखल्या जाणार्या एका महान युद्धात सामील झाले होते. मुख्य संघर्ष हा हस्तिनापुराच्या सिंहासनासाठी लढणाऱ्या कौरव आणि पांडव या चुलत भावांच्या दोन गटांमधील शत्रुत्वाभोवती फिरतो. कौरवांचे नेतृत्व दुर्योधन करत आहेत, तर पांडवांचे नेतृत्व त्यांचा सद्गुणी ज्येष्ठ भाऊ युधिष्ठिर करत आहेत.
महाभारताच्या मध्यवर्ती पात्रांपैकी एक म्हणजे भगवान कृष्ण, जो महायुद्धाच्या वेळी तिसरा पांडव भाऊ अर्जुनाचा सारथी आणि सल्लागार बनतो. भगवद्गीता, जी एक महत्त्वपूर्ण तात्विक आणि अध्यात्मिक प्रवचन आहे, ती महाभारतात समाविष्ट आहे, जी कुरुक्षेत्राच्या युद्धभूमीवर भगवान कृष्ण आणि अर्जुन यांच्यातील संभाषण म्हणून सादर केली गेली आहे.
महाभारत ही केवळ युद्धाची कथा नाही तर त्यात अनेक उपकथानकं, शिकवणी, नैतिक दुविधा आणि तात्विक अंतर्दृष्टी यांचा समावेश आहे. हा सांस्कृतिक, नैतिक आणि अध्यात्मिक ज्ञानाचा समृद्ध स्रोत आहे आणि हजारो वर्षांपासून भारतीय मानसिकतेवर आणि समाजावर त्याचा खोल प्रभाव आहे.
हे महाकाव्य 18 पर्वांमध्ये (पुस्तके) विभागलेले आहे आणि त्यात अंदाजे 100,000 श्लोक आहेत, ज्यामुळे ते जगातील सर्वात लांब महाकाव्यांपैकी एक बनले आहे. यात राजकारण, नैतिकता, कर्तव्य, धर्म, कर्म आणि मानवी नातेसंबंधांची गुंतागुंत यासह विविध विषयांचा समावेश आहे.
महाभारत हा हिंदू धार्मिक आणि सांस्कृतिक परंपरेचा एक आवश्यक भाग राहिला आहे, आणि त्यातील थीम आणि पात्रे अनेक शतकांपासून विविध कला प्रकारांमध्ये असंख्य रुपांतरे, पुनरावृत्ती, नाटके आणि प्रदर्शनांचे विषय आहेत.
