पांडुरंग हे सामान्यतः हिंदू देव विष्णूचे एक रूप भगवान विठ्ठलाशी संबंधित असलेले नाव आहे. भगवान विठ्ठल हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील, विशेषत: वैष्णव परंपरेतील एक व्यापक पूजनीय देवता आहे. त्याला पांडुरंगा, पंढरी, विठोबा आणि पांडुरंग विठ्ठल असेही म्हणतात.
भगवान विठ्ठलाला समर्पित असलेले सर्वात प्रसिद्ध मंदिर पंढरपूर, महाराष्ट्र येथे स्थित विठ्ठल रुक्मिणी मंदिर आहे. हे मंदिर दरवर्षी लाखो यात्रेकरूंना आकर्षित करते, विशेषत: आषाढी एकादशी उत्सवादरम्यान, जो भगवान विठ्ठलाच्या सन्मानार्थ एक भव्य उत्सव आहे.
भक्तीगीते आणि कवितांमध्ये, भगवान विठ्ठल बहुतेक वेळा गडद त्वचेचा, मोहक देवता, त्याच्या नितंबांवर हात ठेवून उभा असलेला आणि मोराच्या पंखांनी सजलेला मुकुट म्हणून चित्रित केला जातो. तो भक्तांचा संरक्षक देवता मानला जातो आणि त्याच्या अनुयायांच्या प्रार्थनेसाठी तो अतिशय सुलभ आणि प्रतिसाद देणारा असल्याचे मानले जाते.
"पांडुरंग" हे नाव "पांडू", ज्याचा अर्थ गोरा आणि "रंग" या शब्दांवरून बनला आहे, ज्याचा अर्थ भगवान विठ्ठलाचा गोरा रंग दर्शवतो. तो पुंडलिक आणि नामदेव यांसारख्या त्याच्या भक्तांच्या दंतकथांशी देखील संबंधित आहे, ज्यांची भक्ती आणि प्रेम देवतेच्या सभोवतालच्या उपासनेचा आणि लोककथांचा एक अनिवार्य भाग बनला आहे.
एक महत्त्वपूर्ण धार्मिक व्यक्ती असण्याव्यतिरिक्त, पांडुरंग हे नाव विशिष्ट भारतीय समुदायातील मुलांसाठी दिलेले नाव म्हणून देखील वापरले जाते, भगवान विठ्ठलाबद्दलच्या भक्ती आणि आदराने प्रेरित होते.
